Het jade Kinisch Anau Mayahoofd
De ceremoniële mayastad Althun-Ha (versteend water) ligt ongeveer 50 kilometer ten noorden van Belize City. De stad nam ooit zo'n 5 vierkante kilometer in op haar piek woonden hier 9.000 tot 12.000 Maya's. Op deze site zijn meer dan 300 jaden objecten gevonden.
De belangrijkste vondst in Althun-Ha dateert uit 1968 en werd gedaan door Dr. David Pendergast van het Royal Ontario Museum. In dat jaar werd in de koninklijke crypte "Masonry Altar" een sierlijk gesneden hoofd van Kinisch Anau, de zonnegod van de Maya's gevonden. Dit hoofd dat 4,5 kilo weegt en 15 centimeter hoog is, is het grootste door de Maya's uit jade gesneden object dat ooit is gevonden. Het is zelfs een van de symbolen van Belize en staat op ieder bankbiljet.
1.300 jaar geleden werd het beeld in de Koninklijke tombe geplaatst, die door de lange periode vrijwel geruïneerd was en doorvlochten met duizenden boomwortels. In de tombe werden de overblijfselen gevonden van een oudere man die waarschijnlijk een belangrijke koning was in Althun-Ha. Het jade hoofd is als offergave met deze koning begraven. Wie deze persoon exact was is niet duidelijk maar aan de hand van een onderzoek werd bepaald dat deze persoon tussen 600 en 650 n.c. is begraven.
Het beeldje geeft de zonnegod Kinich Ahau weer. Samen met Chac (de regengod) and Yum Kax (god van het mais) was dit een van de belangrijkste Maya goden. Het hoofd is een wonderlijk object en een exquis kunstvoorwerp. We weten dat het is gemaakt m.b.v. stenen werktuigen en er zat waarschijnlijk maanden werk in. Het beeld is van een groot stuk jade gemaakt dat geïmporteerd is van de Motagua River in Guatemala. Jade was de meest waardevolle edelsteen voor de Maya's.
Het mayabeeld staat linksboven op het biljet
Jade, een halfedelsteen, is groen van kleur en is de gemeenschappelijke naam voor twee mineralen die als edelstenen worden gebruikt: Jadeïet en nefriet. De kleur groen werd door zowel de Olmeken als de Maya's als een magisch levenssymbool beschouwd. De Maya's legden jade sieraden en maskers in het graf van hun overleden koningen. Jadeïet, de vorm van jade die wordt gevonden in Midden-Amerika, is zeer hard en het vereiste grote vindingrijkheid en volharding om het met primitief gereedschap te bewerken. Niet alle groene beelden van de Maya's waren van echte jade maar bestonden uit andere mineralen zoals bijvoorbeeld serpetijn, kwarts of groene albiet. De Maya kenden de verschillende typen kwaliteit goed en reserveerden de beste jade voor hooggeplaatste figuren en de belangrijkste religieuze ceremonies.
Jaren lang waren er geruchten dat het beeld het land verlaten had. In mei 2005 werd het Belizeaanse televisiestation Channel 5 daarom uitgenodigd door het Belize Institute of Archaeology om het beeld te bekijken en te fotograferen. Daarna werd het beeld weer veilig opgeborgen.